جهانگير ميرزا
10
تاريخ نو ( شامل حوادث دوره قاجاريه ) ( فارسى )
تعبيرات و املاءها غلط و عوامانه است ولى انصافا از جهت مطلب براى اين 26 سال و كسرى از دورهء پادشاهى قاجاريه هيچ مأخذى به اين تفصيل و اهميت در دست نيست حتى امتياز آن بر مآثر سلطانى به اين است كه در ذكر مطالب هم جنبهء بسط و تفصيل رعايت شده و هم عبارت آن روان و خالى از تصنع و تكلف است . مطالب بسيار مهمى كه در اين كتاب درخصوص جنگهاى دوم ايران و روس و احوال حاجى ميرزا آقاسى و محمد خان امير نظام و شاهزادههاى قاجاريه و بدايت حال ميرزا تقى خان امير كبير و ظهور باب و غيرها مىتوان يافت در هيچ مأخذ ديگر نيست . در چاپ كتاب تاريخ نو سه نسخهء خطى در دست ما بود : 1 - نسخهاى كه در تاريخ 1318 قمرى در تهران تحرير شده متعلق به آقاى دكتر مهدى بهرامى كه آن را از راه لطف تحت اختيار ما گذاشتهاند . اين نسخه اگرچه به خط نستعليق خوش و واضح نوشته و ليكن بالنسبه مغلوط است و در يك محل به قدر دو صفحه سقط دارد . 2 - نسخهء كتابخانهء مجلس به شمارهء 238 كه مستقيما تحت اختيار ما نبوده ولى نسخهء اول را به تمامها با آن مقابله كردهايم . اين نسخه كه به تاريخ 1310 قمرى كتابت شده نسخهايست بالنسبه كم غلط ليكن همان سقط نسخهء سابق را دارد و چنين مىنمايد كه نسخهء ملكى آقاى دكتر بهرامى سابقا يعنى پيش از آنكه اين نسخه به تصرف آن مؤسسه درآيد از روى آن نوشته شده باشد . در بعضى مواضع از حواشى اين دو نسخه يادداشتهايى است به امضاى « نادر » و اين نادر چنانكه ما در حاشيهء صفحهء 3 از متن چاپى اشاره كردهايم كسى ديگر نمىتواند باشد جز نادر ميرزا پسر مؤلف تاريخ تبريز صاحباختيار و نوادهء محمد قلى ميرزا ملكآرا . چون ما در طبع تاريخ نو تا حدود يك ثلث از آن غير از دو نسخهء مذكور در فوق نسخهء ديگرى نداشتيم متن را از روى همان دو نسخه به چاپ رسانديم و در طى عمل چنانكه در ذيل صفحه 44 اشاره كردهايم ملتفت شديم كه از هر دو نسخهء